මුහුදේ සමහර අවස්ථා වල ජලය "කිරි පැහැ" වන බව මුහුදේ යන අය විස්තර කර තිබේ. මෙසේ පෙනෙන්නේ කඵවර වී ගෙන එනවිටයි. ඇත්තටම එය නිල් පැහැයක් විය හැකයි. මීට හේතුව මුහුදේ අඩික ලෙස බැක්ටීරියා වර්ගයක් වැඩීම යැයි විශ්වාස කෙරේ. මෙම බැක්ටීරියා වුනට ජෛව සදීප්තිය ( bioluminescence) ඇතිකල හැකි බවයි මීට හේතුව. ලඟදී අපූරු චන්ද්‍රිකා රූපයක් මගින් මෙම සිදුවිමක් දැක ගත් බවට වාර්තා වෙයි.
ජෛව සන්දීප්තය ඇති අප දන්නා සතෙක් නාම් කලා මැදිරියයි ( firefly). නමුත් මෙම හැකියාව බොහෝ සතුනට ද ඇත.
මුහුද පත්ලෙ ජීවත් වන සමහරුනගේ ද මෙම හැකියාව තිබෙන බව මා මීට පෙර සටහන් කලා මෙතන. http://suvasayura.blogspot.com/2008/07/blog-post.html
Friday, August 29, 2008
Thursday, August 28, 2008
රැහැයියෝ
රැහැයියන් දකින්න අපහසු වුවද, උන්ගේ ගීත අසා නොසිටීම අසීරු කාර්යයකි. කුඩා කල සිට මා මුන්ගේ ගීත අසන්නේ ලොකු ආසාවකින්. උන් හැමදෙන එකවර නිහඩ වන්නේ කෙසේ ද යන්න මට තවම පුදුමයක ට හේතුවකි. ඔබ දන්නව ද එසේ නවතින හැටි? උන් එකවර නිහඩ වූවිට ඇතිවන මොහොත අපූරුයි. දහස් දෙනෙක් එකවර එකඟව හඩ නතර කරන්න උන් අතර යම් බසක් ඇත්ද? කියන ගීතයේ යම් සැකසුමක් තිබේ ද?
මේ කෘමී විශේෂය ලොව පුරාම පැතිරී ඇත. අප රටේ නැති තැනක් සොයා ගත නොහැක. නමුත් උන්ගේ ගිතය ට ඔබ සැබැවින්ම අසා තිබේ ද? උන්ගේ හඩ වෙනස් වන බව තේරේවි. තැනින් තැනට. මොහොතින් මොහොතට.
රැහැයියාට ඉංගිරිසියෙන් කියන්නෙ "ක්‍රිකට්" (cricket) කියලයි. විශේෂ 900කට වඩා සිටින මොවුන්ගේ ගීත විශේෂයෙන් විශේෂය ට වෙනස් වෙ. උන් බොහෝ අතින් තණකොළ පෙත්තට සමානයි. උන්ට සෑහෙන්න දුර/උඩ පනින්න පිලිවනි ( අඩි තුනක් පමණ).
උන් ගැන බොහෝ කට කතා සහ විස්වාස ගෙතී තිබෙන්නේ, උන්ගේ හඩ නිසයි. ගෙදරින් පිටවන විට උන් නිහඩ වූවොත් ඒ ගමණ අසුබ බව සමහරුනගේ විස්වාසයයි. උන්ව ගෙදරක ඇතුලට විත් ශබ්ද කිරීම වාසනාවන්ත බව සමහරු සිතයි. චීනයේ හා ජපානයේ උන් කුඩා කූඩුවල දාගෙන ගෙවල් ඇතුලේ ඇතිකල බව සඳහන් වේ. ගෙදරට අමුත්තන් පැමිනිවිට අමනාප නොවී පිටවී යන බවට මතයක් තිබින. උන්ගේ වාදනය ඉතා මිහිරි ලෙස සලකන අය, ගෙවල ඇති කලහ.
රැහැයියන් සබ්ද නගන්නේ උන්ගෙ කටින් නොව. පියාපත් වලිනි. එනිසා එය ගායනයක් නොව වාදනයකි! අනෙක මේ වාදනය කරනුයේ පරිමි සතුන් පමණි. උන්ගේ පියාපත් මේ සඳහා විසෙසුව සැකසි ඇත. එනිසා පියාසර කරන්නට බොහෝ රැහැයියන් විසේසනයනට නොහැකිය. වමත පිහිටි පෙර පියාපත යට දාර ඇත. මෙය අංශක 45 පමණ ඔසවා, දකුණු පියාපතේ පිටුපස ඉහල පියාපත සමග එකිනෙක ගාවයි. මෙම දකුණු පියාපත ගොරෝසුය. මෙය ක්‍රමය, හිස කෙස් පිහිරන පනාවක් නිය පොත්තෙන් සූරනවා මෙනි. මෙම ක්‍රමයට "ස්ට්‍රිඩියුලේෂන්" ( stridulation) යැයි කියනු ලැබේ.
1. වැඩිම ශබ්ද නැගීම ගැහැණු සතා ට තමාව සොයාගෙන ලං වීමට යි ( අනෙකෙ පිරිමි සතුනට ඈත්විමට යි!).
2. ගැහැනු සතා ලංවූ විට ශබ්දය ඉතා අඩුකර වාදනයක් කරයි.
3. පිරිමි සතෙක් වාරදිලා හෝ ලං වුවහොත් ඉතා "නපුරු" වාදනයක් කරණු ඇසෙයි!
4. ගැහැණු සතා සමග එක්විමේදී කෙටි "සංසර්ග" වාදනයක් කරයි.
මෙම විබහළ ට ගොස් වාදනය අසතෑකි!
http://buzz.ifas.ufl.edu/489a.htm
ගැහැණු සතාගේ "කන" ඇත්තේ උගේ පාද වල හන්දිය ලඟ යි.
ගැහැනු සතා බිත්තර 2000 ක් පමණ එකවර පිටකරයි.
මුලින් කී පරිදි එක් එක් විශේෂය අනුව මේ වාදනය වෙනස් වේ. එමෙන්ම උෂ්ණත්වය අනුව ද වෙනස් වේ. උෂ්ණත්වය වැඩිවිමත් සමග රිද්ම වේගය වැඩිවේ. එම වැඩිවීම කෙතරම් සූක්ශමද කියතොත්, සමහර රැහැයියන් විශේෂ වල නාදයෙන් උෂ්ණත්වය මැනිය හැකියි. මෙයට "ඩොල්බෙයාර්ගේ නියමය" ( Dolbear's Law) යැයි කියණු ලැබේ.
උන් කුණුවන ශාක කොටස්, පුස් හෝ දිලීර වර්ග, කුඩා ශාක, මැරුණු කෘමින් ආහාරයට ගනී. සමහර අප්‍රිකානු හා ආසියාතික රටවල මිනිසුන් උන් ව ආහාරයට ගනී! ඇමෙරිකාවේ ද සමහර අය මෙම කෘමීන් අනුබව කරයි. ( හරි රසවත් ආහාරයක් කියලයි කියන්නෙ! පියාපත් හා පාද තමයි උගුරෙ රැඳෙන්නෙ...)
වලින් කියැවේ :0
උන් "ක්‍රිකට්" ගහනව ද? ඒ වගේ...................
Sunday, August 24, 2008
පවුල් ජීවිතයට වැදගත් වදනක්
හරි වදන යෙදීමේ වැදගත් කම මොනවට පෙන්වා දෙන අවස්ථා පවුල් ජීවිතයේ පැහැදිලිව පෙන්වයි. වැරදි වදන නිසා පවුල කැඩී බිඳී යා හැකියි. බිරිඳ සමග දවසක් කතා නොකර සිටින අවස්ථා ඇතිවිය හැකියි. ළමුන් ඉදිරියේ අනවශ්‍ය වාද ගැටුම් ඇතිවිය හැකියි. එනිසා මේ වැදගත් වදන ගැන හොඳින් දැනගත යුතුයි. හැමවිට එය යෙදවිමට පුරුදු විය යුතුයි.
මෙන්න අහන්න.
" මං කිව්ව නේද ඔයාට නිමල්ල ට ආරාදනා පතක් යවන්න කියල? ඇයි ඔයා යැව්වෙ නැත්තෙ? දැන් ඒගොල්ලො තරහ වෙයි. ඔයා ට කිසිම දෙයක් හරිය ට කරන්න බෑ. මං මොන මෝඩයෙක් බැන්ද ද මං දන්නෙ නෑ"
" ඉතිං ඔයා මොක ද ඒක නොකලෙ? ඔයා අනිත් අයට ආරාදනා යැව්වෙ. මං මොඩයනෙ, ඉතං මහ ලොකු නුවනක්කාරය කරන්න තිබුනනෙ. අනෙක මං ඔයා ට ෆෝන් කරල කිවවනෙ. මං නිසයි ඔයාට ඒ අතපසුවීම මතක් වුනේ, ඔන්න මෝඩයගෙ වැඩ!"
මෙන්න ආයිත් අහන්න
" මං යනව සාලියගෙ ගෙදර. ඔයා එනවනං ඉක්මනට ඇඳ ගන්න නැත්තං මා යනව"
"ඔයා ට ඕන නං යන්න. මට දැන් ද කියන්නෙ? ඔයා හොඳ ට ඇඳගත්ත ට පස්සෙ?"
මෙවැනි වාද ඇතිවීම ට හේතුව? එක වදනකින් ඔව නැවතිය හැකි - සදහටම.
මේ බලන්න.
" අනේ! නිමල්ල ට ආරාදනා කරන්න අපි ට අමතක උනානෙ! ......"
" අපි යං ද සාලියලගෙ ගෙදර?....."
"අපි"
ඉතා කෙටි වදනක්. බහු වචනයක්. සාමයෙ සහ ආදරයේ වැදගත්ම වදනක්.
වැඩිපුර යොදවමු. නේ ද?
මෙන්න අහන්න.
" මං කිව්ව නේද ඔයාට නිමල්ල ට ආරාදනා පතක් යවන්න කියල? ඇයි ඔයා යැව්වෙ නැත්තෙ? දැන් ඒගොල්ලො තරහ වෙයි. ඔයා ට කිසිම දෙයක් හරිය ට කරන්න බෑ. මං මොන මෝඩයෙක් බැන්ද ද මං දන්නෙ නෑ"
" ඉතිං ඔයා මොක ද ඒක නොකලෙ? ඔයා අනිත් අයට ආරාදනා යැව්වෙ. මං මොඩයනෙ, ඉතං මහ ලොකු නුවනක්කාරය කරන්න තිබුනනෙ. අනෙක මං ඔයා ට ෆෝන් කරල කිවවනෙ. මං නිසයි ඔයාට ඒ අතපසුවීම මතක් වුනේ, ඔන්න මෝඩයගෙ වැඩ!"
මෙන්න ආයිත් අහන්න
" මං යනව සාලියගෙ ගෙදර. ඔයා එනවනං ඉක්මනට ඇඳ ගන්න නැත්තං මා යනව"
"ඔයා ට ඕන නං යන්න. මට දැන් ද කියන්නෙ? ඔයා හොඳ ට ඇඳගත්ත ට පස්සෙ?"
මෙවැනි වාද ඇතිවීම ට හේතුව? එක වදනකින් ඔව නැවතිය හැකි - සදහටම.
මේ බලන්න.
" අනේ! නිමල්ල ට ආරාදනා කරන්න අපි ට අමතක උනානෙ! ......"
" අපි යං ද සාලියලගෙ ගෙදර?....."
"අපි"
ඉතා කෙටි වදනක්. බහු වචනයක්. සාමයෙ සහ ආදරයේ වැදගත්ම වදනක්.
වැඩිපුර යොදවමු. නේ ද?
Friday, August 22, 2008
රුධිර පීඩනය වැඩිවීම ට හේතු
අධික රුධිර පීඩනය ගැන හැඳින්විම කියෙව්ව ද?
රුධිර පීඩනය වැඩි අයගෙන් බොහෝ අය ට, 95% පමණ , හේතුවක් සොයා ගත නොහැක. ඉංගිරිසියෙන් essential hypertension ලෙස මේ අයගේ රෝගයට හේතු හඳුන්වයි. නොදැණුවත් කම වසා ගන්න වෙද මහතුන් භාවිතා කරන නමක් :-) හේතුව නොදන නමුදු, එහි යටින් ඇතිවන යම් ක්‍රියා දාමයන් ගැන අවබෝධයක් ඇත.
තවද, මානසික පීඩනය මෙම රෝගය ට වෙසෙසින් බලපානු ඇත. එසේම හදිසියේ අධික ලෙස පීඩනය වැඩිවීම ට කෝපය හෝ තරහ යෑම, හදිසි බිය, කළබළ වීම හේතු විය හැකිය.
5% පමන අයගෙ හේතුවක් සොයා ගත හැකිය.
හෘදයෙන් පිටවන ධමනිය - මහා ධමනිය - උප්පත්තියෙන්ම පටු විය හැක. එවිට මේ අයගේ, එම පටුවීම පිහිටන තැන අනුව, එක අතක හෝ අත් දෙකේ පමනක් පීඩනය වැඩිය. ඔඵවට ද - එනිසා මොලයට ද - මෙය බලපාන නිසා භයානක රෝගයකි. කුඩා ළමුනගේ හෝ තරුණ අයගේ රිධිර පීඩනය වැඩිවීම ට එක හේතුවකි. ඉංගිරිසි බසින් coarctation of the aorta ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.
වකුගඩුව උඩින් අධිවෘක්ක ග්‍රන්ඨ( adrenal glands or suprarenal glands) නම් ග්‍රන්ත දෙකකි. මේ ග්‍රන්තිවල ස්‍රාවයන් වැඩි වුව හොත්, රුඩිර පීඩණය වැඩිවිය හැකිය.
වකුගඩුව ට ලේ ගෙන යන ඩමනිය පටුවීම තව හේතුවකි. (renal artery stenosis)
වකුගඩුවල වෙනත් රෝග නිසා ද රුධිර පිඩනය වැඩිවිය හැකිය.
සමහර ඔසු ගන්නා විට ද පීඩනය වැඩිවිය හැකිය. ස්ටිරොයිඩ ලෙස හඳුනන සමහර මීට අයත් වේ. ප්‍රෙඩිනිසොලෝන් නම් ඇදුමට ගන්නා ඔසුව නිසා ද පීඩනය වැඩිවිය හැකිය.
මේ හේතු සොයා ගැනීම වැදගත් වන්නේ ඇයි? ඉන් සමහරක් සැත්කම් මගින් සුව කල හැකි බැවිනි. විසෙසෙන්ම අඩු වයසේ අය රිධිර පීඩනය වැඩිවී බැව දැනගත් විගස, මෙම හේතු තිබේද යැයි සොයා බැලිය යුතුය. එසේ සෙවිමට කරන පරීක්ෂන සමහරක් නම්:
ස්කැන් ( ultrasoud scan)
විසේස මුත්‍ර පරීක්ෂන
එකස්රේ ක්‍රම - x-rays, CT scan
රුඩිර පිඩනය වැඩි වූ වි ට සිරුරට ඇතිවන බලපෑම් කිම? පසු දිනක බලමු.
රුධිර පීඩනය වැඩි අයගෙන් බොහෝ අය ට, 95% පමණ , හේතුවක් සොයා ගත නොහැක. ඉංගිරිසියෙන් essential hypertension ලෙස මේ අයගේ රෝගයට හේතු හඳුන්වයි. නොදැණුවත් කම වසා ගන්න වෙද මහතුන් භාවිතා කරන නමක් :-) හේතුව නොදන නමුදු, එහි යටින් ඇතිවන යම් ක්‍රියා දාමයන් ගැන අවබෝධයක් ඇත.
තවද, මානසික පීඩනය මෙම රෝගය ට වෙසෙසින් බලපානු ඇත. එසේම හදිසියේ අධික ලෙස පීඩනය වැඩිවීම ට කෝපය හෝ තරහ යෑම, හදිසි බිය, කළබළ වීම හේතු විය හැකිය.
5% පමන අයගෙ හේතුවක් සොයා ගත හැකිය.
හෘදයෙන් පිටවන ධමනිය - මහා ධමනිය - උප්පත්තියෙන්ම පටු විය හැක. එවිට මේ අයගේ, එම පටුවීම පිහිටන තැන අනුව, එක අතක හෝ අත් දෙකේ පමනක් පීඩනය වැඩිය. ඔඵවට ද - එනිසා මොලයට ද - මෙය බලපාන නිසා භයානක රෝගයකි. කුඩා ළමුනගේ හෝ තරුණ අයගේ රිධිර පීඩනය වැඩිවීම ට එක හේතුවකි. ඉංගිරිසි බසින් coarctation of the aorta ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.
වකුගඩුව උඩින් අධිවෘක්ක ග්‍රන්ඨ( adrenal glands or suprarenal glands) නම් ග්‍රන්ත දෙකකි. මේ ග්‍රන්තිවල ස්‍රාවයන් වැඩි වුව හොත්, රුඩිර පීඩණය වැඩිවිය හැකිය.
වකුගඩුව ට ලේ ගෙන යන ඩමනිය පටුවීම තව හේතුවකි. (renal artery stenosis)
වකුගඩුවල වෙනත් රෝග නිසා ද රුධිර පිඩනය වැඩිවිය හැකිය.
සමහර ඔසු ගන්නා විට ද පීඩනය වැඩිවිය හැකිය. ස්ටිරොයිඩ ලෙස හඳුනන සමහර මීට අයත් වේ. ප්‍රෙඩිනිසොලෝන් නම් ඇදුමට ගන්නා ඔසුව නිසා ද පීඩනය වැඩිවිය හැකිය.
මේ හේතු සොයා ගැනීම වැදගත් වන්නේ ඇයි? ඉන් සමහරක් සැත්කම් මගින් සුව කල හැකි බැවිනි. විසෙසෙන්ම අඩු වයසේ අය රිධිර පීඩනය වැඩිවී බැව දැනගත් විගස, මෙම හේතු තිබේද යැයි සොයා බැලිය යුතුය. එසේ සෙවිමට කරන පරීක්ෂන සමහරක් නම්:
ස්කැන් ( ultrasoud scan)
විසේස මුත්‍ර පරීක්ෂන
එකස්රේ ක්‍රම - x-rays, CT scan
රුඩිර පිඩනය වැඩි වූ වි ට සිරුරට ඇතිවන බලපෑම් කිම? පසු දිනක බලමු.
සිංහළ ද ? සිංහල ද?
සිංහළ ද සිංහල ද "හරි" යන්න
බස දන්න උතුමනට බෑ විසඳන්න
කැමති විදියට ඔබ එය ලියන්න
දොස් පෙන්වන අයගෙන් කමන්න!Thursday, August 21, 2008
සිරුර තුල හැදෙන ගල්
සිරුර තුල ඇතිවන ගල් වල ට වටිනාකමක් නැති එකයි දුක............
සිරුර තුල ඇති නොයෙක් ලවණ නිසා, ගල් ඇතිවන එක පුදුමයක් නොවේ.
බහුල ලෙස ගල් ඇතිවණුයේ මුත්‍රා මාර්ගය තුල යි. වකුගඩු, මුත්‍ර නාලිකා, මුත්‍රා බොක්ක ( මුත්‍රාෂය) තුල ද කලාතුරකින් මුත්‍ර වාහිනිය තුල හිරවී තිබෙණු දක්නට ලැබේ. මුත්‍රා වල ලවණ සමතුලිතතාව නැතිවූ විට කුඩා ස්ඵටික ඇතිවි, ඒවා සේදී පිට නොවී හිර වූවොත්, ගැටඵවක් ඇතිවේ. ඒවා වැඩීමට පටන් ගනී. මුත්‍රා අවහිර වූ විට වකුගඩු නරක් විය හැකිය. එක පැත්තක් පමණක් හිර වුවහොත් ( අපට වකුගඩු දෙකක් තියෙනවනෙ) මුත්‍රා පිටවිමේ කිසි අඩුවකෙ නොපෙනේ. කොන්ද, බඩ අධික ලෙස රිදීම ට පටන් ගත හැකිය. මුත්‍ර සමග ලේ යා හැකිය. විෂබීජ ඇතුල් වුවහොත් ඉතා අසීරු තත්ත්වයක් ඇතිවිය හැකියි. මෙවිට යම් ක්‍රමයක ට ගල් වහා ඉවත් කල යුතු වේ.
මුත්‍ර ගල් කැල්සියම් වලින් බොහෝ විට ඇතිවන්නේය. කැල්සියම් සමග ඔක්සලේට් (oxalate) නම් ලවණයක් එක්විය හැක. බොහෝ ඔක්සලේට් සිරුර තුලම හටගනී. සමහරුන ගේ උප්පත්තියෙම්ම අක්මාවේ යම් එන්සයමයක අඩුවීමක් නිසා ඔක්සලේට් වැඩි පමනින් මුත්‍ර මාර්ගයට වෑස්සී එහි ලවන සමතුලිතතාව වෙනස් කරයි, මේ අයට ජීවිතය පුරාම දිගින් දිගට ගල් ඇතිවේ.
යුරික් අම්ලය (uric acid)නම් දෙයක් ද අප සිරුර තුල සෑදී, මුත්‍රා සමග පිට වේ. මුත්‍රා වල සාන්ද්‍රණය වැඩිවූ විට, සහ එම ආම්ලික වූ විට
යුරික් අම්ලය ස්ඵටික වී ගල් සෑදේ.
සිස්ටීන් (cystine) නම් ඇමිනෝ අම්ලයක් ද මුත්‍රා සමග සමහරුන්ගේ වැඩිපුර පිටවේ. මේවා ද ආම්ලික හා සාන්ද්‍රනයෙන් අධික මුත්‍රා ඇතිවූ කල් හි ගල් සාදයි. තද ගතියෙන් වැඩිම ගල් ජාතියකි මේ.
මුත්‍රා වල විශබීජ ඇතුල් වීම නිසා උන් ඇතිකරන ඇමොනියා, බස්ම ගතිය නිසා අමෝනියම්-මැග්නීසියම්-ෆොස්ෆේට් හෝ ත්‍රිත්ව ෆොස්ෆේට් හෝ ස්ටෘව්යිට් (struvite) නම් ගල් වකුඟඩුව තුල සෑදිය හැකිය. මෙම ගල් වකුගඩුව තුල පැතිරි වැඩීමෙන් ගෝනකුගේ අං හැඩයට වැඩෙයි. (staghorn calculus)
මුත්‍රා ගල් සෑදීම වලකා ගැනීමට සිට්රෙට් නම් ලවනයක් වැදගත් වේ. ගල් විටින් විට දිගට හැදෙන බොහෝ අයගේ මුත්‍ර වල මෙම ලවණය අඩුබව සොයාගෙන ඇත.
පිත හොඳින් ගලා නොයයි නම් හෝ එහි කොලෙස්තරොල් හෝ යම් ලවණ වල සාන්ද්‍රනය වැඩි වුව හොත් පිත් බොක්ක තුල ත් පිත බඩවැල ට ගලන මාර්ගය තුල ගල් ඇතිවේ (gallstones). බඩ දකුණුපස ඉහල කොටස රිදීම, ආහාරයට පසු, තෙල් බැදුම් වැනිදේ අනුබව කල විට අපහසුතාවක් ඇතිවීම, ඇඟ ගැසී උණ ගැනීම, සම, ඇස් කහ වීම, මුත්‍රා තේ වතුර මෙන් පාටවීම ඇතිවිය හැකි රෝග ලක්ෂන සමහරකි. එමෙන්ම කිසිම අපහසුවක් නැතිව ද ගල් තිබිය හැකයි. වෙන දේක ට ස්කෑන් කලාම අහුවෙනව ! මෙන්න පිතෙන් ඇතිවන කොලෙස්ටරොල් ගල් වල හැටි..
අග්න්‍යාශය තුලද ගල් සමහර විට සෑදේ. අග්න්‍යාශය ඇත්තේ ද බඩ හෙවත් උදරය තුල, කොන්ද ත ලං වෙන්න...
කෙල උණන්නේ ග්‍රන්ති විශේෂයකිනි. ඒවා තුලත් ගල් ඇතිවිය හැකිය. ඒ ගල් නිසා ආහාර ගන්නා විට ඉදිමුමක් ඇතිවිය හැකිය. රිදෙන්නට පටන් ගනි. වැඩිපුර මෙම ගල් ඇතිවන්නේ දිව යට යි. පහත පිංතුරයේ ඔබට එවාන්නක් දැක ගත හැකිය.
මුත්‍රා ගල් ඇතිවීම වැලකීම කුමක් කල හැකි ද? ගල් එක්වරක් ඇතිවූ අය ට හා පවුලේ කිප දෙනෙකුට එසේ ඇතිනම් අන් පවුලේ අය ට පහත ඇතිදේ සුදුසුය. වෙදතුමා ඔබ මුත්‍රා හා ලේ පරික්සා කොට ඒ ගැන කියාවි. ගල් හැදුනු නැති අය ට, වතුර බීම පමණක් ඇත!! ගල් හැදෙන අයට මෙන්න කල හැකි සමහර දේ:
ගල් ඇතිබව සොයාගන්නේ මුත්‍රා පිරික්සාවෙන්, එකස්රේ (x-rays), ස්කෑන් ( ultrasound scan) සහ තවත් සමහර විසෙස පිරික්සාවන් වලිනි. සමහර අයට පැය 24 මුත්‍රා එකතු කිරීම ට අවශ්‍ය වේ. ගලක් පිට වී නම් එය ද විශ්ලේෂනය කල යුතුයි. එවිට එය සැදී ඇත්තේ කෙසේද, කුමණ ලවන වලින් ද යන්න දැණ ගන්න ට පිලිවන.
ගල් ඉවත් කරන්නේ කෙසේ ද? තව දවසක බලමු!
සිරුර තුල ඇති නොයෙක් ලවණ නිසා, ගල් ඇතිවන එක පුදුමයක් නොවේ.
- මුත්‍රා ගල් urinary stones or calculi
- පිත ගල් gallstones
- කෙල හෙවත් ඛේට ග්‍රන්ති වල salivary stones or calculi
- අග්න්‍යාශය තුල pancreatic stones
බහුල ලෙස ගල් ඇතිවණුයේ මුත්‍රා මාර්ගය තුල යි. වකුගඩු, මුත්‍ර නාලිකා, මුත්‍රා බොක්ක ( මුත්‍රාෂය) තුල ද කලාතුරකින් මුත්‍ර වාහිනිය තුල හිරවී තිබෙණු දක්නට ලැබේ. මුත්‍රා වල ලවණ සමතුලිතතාව නැතිවූ විට කුඩා ස්ඵටික ඇතිවි, ඒවා සේදී පිට නොවී හිර වූවොත්, ගැටඵවක් ඇතිවේ. ඒවා වැඩීමට පටන් ගනී. මුත්‍රා අවහිර වූ විට වකුගඩු නරක් විය හැකිය. එක පැත්තක් පමණක් හිර වුවහොත් ( අපට වකුගඩු දෙකක් තියෙනවනෙ) මුත්‍රා පිටවිමේ කිසි අඩුවකෙ නොපෙනේ. කොන්ද, බඩ අධික ලෙස රිදීම ට පටන් ගත හැකිය. මුත්‍ර සමග ලේ යා හැකිය. විෂබීජ ඇතුල් වුවහොත් ඉතා අසීරු තත්ත්වයක් ඇතිවිය හැකියි. මෙවිට යම් ක්‍රමයක ට ගල් වහා ඉවත් කල යුතු වේ.
මුත්‍ර ගල් කැල්සියම් වලින් බොහෝ විට ඇතිවන්නේය. කැල්සියම් සමග ඔක්සලේට් (oxalate) නම් ලවණයක් එක්විය හැක. බොහෝ ඔක්සලේට් සිරුර තුලම හටගනී. සමහරුන ගේ උප්පත්තියෙම්ම අක්මාවේ යම් එන්සයමයක අඩුවීමක් නිසා ඔක්සලේට් වැඩි පමනින් මුත්‍ර මාර්ගයට වෑස්සී එහි ලවන සමතුලිතතාව වෙනස් කරයි, මේ අයට ජීවිතය පුරාම දිගින් දිගට ගල් ඇතිවේ.
යුරික් අම්ලය (uric acid)නම් දෙයක් ද අප සිරුර තුල සෑදී, මුත්‍රා සමග පිට වේ. මුත්‍රා වල සාන්ද්‍රණය වැඩිවූ විට, සහ එම ආම්ලික වූ විට
යුරික් අම්ලය ස්ඵටික වී ගල් සෑදේ.
සිස්ටීන් (cystine) නම් ඇමිනෝ අම්ලයක් ද මුත්‍රා සමග සමහරුන්ගේ වැඩිපුර පිටවේ. මේවා ද ආම්ලික හා සාන්ද්‍රනයෙන් අධික මුත්‍රා ඇතිවූ කල් හි ගල් සාදයි. තද ගතියෙන් වැඩිම ගල් ජාතියකි මේ.
මුත්‍රා වල විශබීජ ඇතුල් වීම නිසා උන් ඇතිකරන ඇමොනියා, බස්ම ගතිය නිසා අමෝනියම්-මැග්නීසියම්-ෆොස්ෆේට් හෝ ත්‍රිත්ව ෆොස්ෆේට් හෝ ස්ටෘව්යිට් (struvite) නම් ගල් වකුඟඩුව තුල සෑදිය හැකිය. මෙම ගල් වකුගඩුව තුල පැතිරි වැඩීමෙන් ගෝනකුගේ අං හැඩයට වැඩෙයි. (staghorn calculus)
මුත්‍රා ගල් සෑදීම වලකා ගැනීමට සිට්රෙට් නම් ලවනයක් වැදගත් වේ. ගල් විටින් විට දිගට හැදෙන බොහෝ අයගේ මුත්‍ර වල මෙම ලවණය අඩුබව සොයාගෙන ඇත.
පිත හොඳින් ගලා නොයයි නම් හෝ එහි කොලෙස්තරොල් හෝ යම් ලවණ වල සාන්ද්‍රනය වැඩි වුව හොත් පිත් බොක්ක තුල ත් පිත බඩවැල ට ගලන මාර්ගය තුල ගල් ඇතිවේ (gallstones). බඩ දකුණුපස ඉහල කොටස රිදීම, ආහාරයට පසු, තෙල් බැදුම් වැනිදේ අනුබව කල විට අපහසුතාවක් ඇතිවීම, ඇඟ ගැසී උණ ගැනීම, සම, ඇස් කහ වීම, මුත්‍රා තේ වතුර මෙන් පාටවීම ඇතිවිය හැකි රෝග ලක්ෂන සමහරකි. එමෙන්ම කිසිම අපහසුවක් නැතිව ද ගල් තිබිය හැකයි. වෙන දේක ට ස්කෑන් කලාම අහුවෙනව ! මෙන්න පිතෙන් ඇතිවන කොලෙස්ටරොල් ගල් වල හැටි..
අග්න්‍යාශය තුලද ගල් සමහර විට සෑදේ. අග්න්‍යාශය ඇත්තේ ද බඩ හෙවත් උදරය තුල, කොන්ද ත ලං වෙන්න...
කෙල උණන්නේ ග්‍රන්ති විශේෂයකිනි. ඒවා තුලත් ගල් ඇතිවිය හැකිය. ඒ ගල් නිසා ආහාර ගන්නා විට ඉදිමුමක් ඇතිවිය හැකිය. රිදෙන්නට පටන් ගනි. වැඩිපුර මෙම ගල් ඇතිවන්නේ දිව යට යි. පහත පිංතුරයේ ඔබට එවාන්නක් දැක ගත හැකිය.
මුත්‍රා ගල් ඇතිවීම වැලකීම කුමක් කල හැකි ද? ගල් එක්වරක් ඇතිවූ අය ට හා පවුලේ කිප දෙනෙකුට එසේ ඇතිනම් අන් පවුලේ අය ට පහත ඇතිදේ සුදුසුය. වෙදතුමා ඔබ මුත්‍රා හා ලේ පරික්සා කොට ඒ ගැන කියාවි. ගල් හැදුනු නැති අය ට, වතුර බීම පමණක් ඇත!! ගල් හැදෙන අයට මෙන්න කල හැකි සමහර දේ:- වතුර වැඩිපුර බොන්න ලීටර 1-2 ක් දවසකට.
- සිට්රේට් වැඩිපුර ගන්න - දෙහි, දොඩම්, ජමනාරං වැනි ඇඹුල් පලතුරු හෝ පොට්සිට් නම් දියරයක් ඔසු සලකින් වෙද මහතා දේවි. ඔහුගේ උපදෙස් නොමැතිව පොට්සිට ගන්න එපා!
ගල් ඇතිබව සොයාගන්නේ මුත්‍රා පිරික්සාවෙන්, එකස්රේ (x-rays), ස්කෑන් ( ultrasound scan) සහ තවත් සමහර විසෙස පිරික්සාවන් වලිනි. සමහර අයට පැය 24 මුත්‍රා එකතු කිරීම ට අවශ්‍ය වේ. ගලක් පිට වී නම් එය ද විශ්ලේෂනය කල යුතුයි. එවිට එය සැදී ඇත්තේ කෙසේද, කුමණ ලවන වලින් ද යන්න දැණ ගන්න ට පිලිවන.
ගල් ඉවත් කරන්නේ කෙසේ ද? තව දවසක බලමු!
Subscribe to:
Posts (Atom)
